Septoplasti ve Nefes Sorunları

Septoplasti nedir, kimler için düşünülür?

Burnun iç kısmı, septum adı verilen kıkırdak ve kemikten oluşan bir orta duvarla sağ ve sol olarak ikiye ayrılır. Pek çok insanda bu duvar tam ortada değildir; hafif eğrilikler çoğu zaman hiçbir şikâyete yol açmaz. Eğrilik belirginleştiğinde ise bir ya da iki burun deliğinde hava akımı daralır ve kişi burnundan rahat nefes alamaz hâle gelir.

Septoplasti, bu orta duvarın eğri kısımlarının düzeltildiği ya da çıkarıldığı ameliyattır. Amaç burnun dış görünümünü değiştirmek değil, burun içindeki hava yolunu açmaktır. Septum eğriliği doğuştan olabileceği gibi çocukluk ya da yetişkinlik döneminde geçirilen bir darbeye bağlı olarak da gelişebilir; çoğu kişi burnuna ne zaman darbe aldığını hatırlamaz.

Septoplasti genellikle şikâyetleri günlük hayatı etkileyen, ilaç tedavisine rağmen tıkanıklığı süren ve muayenede tıkanıklığın asıl nedeninin septum olduğu gösterilen yetişkinler için düşünülür. Çocuklarda ve gençlerde burun gelişimi sürdüğü için ameliyat kararı daha temkinli verilir ve yalnızca belirgin fonksiyon sorunu olan seçilmiş durumlarda gündeme gelir.

Septum eğriliği hangi şikâyetlere yol açar?

Aşağıdaki belirtiler septum eğriliğiyle ilişkili olabilir. Ancak aynı şikâyetler alerjik rinit, burun eti (konka) büyümesi, sinüzit ya da burun polipleri gibi başka nedenlerden de kaynaklanabilir. Bu yüzden belirtilere bakarak değil, muayene bulgularına göre karar verilir.

• Tek taraflı ya da iki taraflı, sürekli burun tıkanıklığı
• Özellikle gece ağızdan nefes alma, sabah ağız kuruluğu
• Horlama ve uykuda sık uyanma
• Tekrarlayan burun kanamaları
• Sık tekrarlayan sinüs şikâyetleri, yüzde baskı hissi
• Egzersiz sırasında burundan yeterli hava alamama
• Burun spreylerine uzun süre bağımlı hâle gelme

Muayene ve tanı

Değerlendirme ayrıntılı bir görüşmeyle başlar: tıkanıklığın ne zamandır sürdüğü, tek taraflı mı olduğu, mevsimle değişip değişmediği, kullanılan ilaçlar ve spreyler, geçirilmiş burun darbesi ya da ameliyat sorulur.

Ardından burnun ön kısmı ışık kaynağıyla incelenir (ön rinoskopi). Gerektiğinde ince bir endoskopla burnun arka bölümleri, konkalar ve sinüs ağızları ayrıntılı olarak görüntülenir. Endoskopik muayene, septumun hangi bölgesinin eğri olduğunu ve tıkanıklığa başka bir yapının eşlik edip etmediğini anlamaya yardımcı olur.

Sinüs şikâyetleri de varsa ya da ameliyat planlaması için gerekli görülürse bilgisayarlı tomografi istenebilir. Alerji şüphesi olan hastalarda alerjik nedenler de göz önünde bulundurulur; çünkü yalnızca septum düzeltilip alerji tedavi edilmezse şikâyetler sürebilir.

Tedavi seçenekleri: önce ameliyatsız yöntemler

Septum eğriliği yapısal bir sorundur ve ilaçla düzelmez. Ancak tıkanıklığa eşlik eden şişlik, alerji ya da enfeksiyon ilaçlarla belirgin olarak azalabilir. Bu nedenle şikâyeti hafif olan ya da eğriliği sınırlı olan hastalarda önce ameliyatsız seçenekler denenir: tuzlu su ile burun yıkama, hekimin önerdiği steroidli burun spreyleri ve gerekiyorsa alerji tedavisi.

Burun açıcı (dekonjestan) spreyler yalnızca birkaç günlük kısa süreli kullanım içindir; uzun süre kullanıldıklarında burun içinde tekrar şişmeye ve spreye bağımlılığa yol açabilirler.

İlaç tedavisine rağmen tıkanıklık sürüyor ve muayenede belirgin bir eğrilik görülüyorsa septoplasti gündeme gelir. Konkalar da büyükse, aynı ameliyatta konkalar farklı yöntemlerle küçültülebilir. Estetik kaygısı da olan hastalarda septoplasti, rinoplasti ile aynı seansta yapılabilir; bu durumda tek anestezi ve tek iyileşme süreci yeterli olur.

Ameliyat nasıl yapılır?

Septoplasti genellikle genel anestezi altında yapılır. Ameliyat süresi genellikle bir saat civarındadır; ek işlemler (konka küçültme, sinüs cerrahisi ya da rinoplasti) yapılacaksa süre uzar. Kesin süre muayenede belirlenir.

İşlem burun deliklerinin içinden yapılır; yüzde dışarıdan kesi yapılmaz. Septumu örten ince zar dikkatle kaldırılır, eğri olan kıkırdak ve kemik bölümleri düzeltilir ya da çıkarılır, ardından zar yerine yatırılır. Burnun destek yapısını korumak için septumun belirli bölümleri yerinde bırakılır.

Ameliyat sonunda burun içine, septumu yerinde tutmak için ince silikon plaklar ya da tampon konulabilir. Bunların kullanılıp kullanılmayacağı ve ne kadar süre kalacağı her hastada ayrı değerlendirilir. Hastaların çoğu ameliyatla aynı gün ya da ertesi gün taburcu olur; bu karar hastanın genel durumuna göre verilir.

İyileşme takvimi

İyileşme kişiden kişiye değişir. Aşağıdaki takvim genel bir çerçevedir; size özel talimatlar önceliklidir.

1. İlk günBurunda dolgunluk, hafif sızıntı şeklinde kanama ve ağızdan nefes alma beklenir. Baş yüksekte tutularak dinlenilir; önerilen ağrı kesiciler kullanılır.
2. İlk haftaTampon ya da plaklar varsa kontrol muayenesinde çıkarılır. Sümkürmemek, öne eğilmemek ve ağır kaldırmamak önemlidir. Masa başı işe dönüş çoğu hastada birkaç gün ile bir hafta arasında mümkün olur.
3. 2–4 haftaBurun içindeki şişlik giderek azalır, nefes açılmaya başlar. Tuzlu su ile burun yıkama sürdürülür. Ağır spor ve darbe riski taşıyan aktiviteler için hekimin onayı beklenir.
4. 1–3 ayBurun içi dokular büyük ölçüde iyileşir. Nefes almadaki rahatlama çoğu hastada bu dönemde daha net hissedilir. Kontrol muayeneleri hekimin planladığı aralıklarla sürer.

Riskler ve bunları azaltmak için yapılanlar

Her ameliyatta olduğu gibi septoplastinin de riskleri vardır. Bunlar ameliyat öncesinde sizinle ayrıntılı olarak konuşulur.

• Kanama: Ameliyat öncesinde kanamayı artırabilecek ilaçlar sorgulanır ve gerekirse hekim kontrolünde bırakılır. Ameliyat sonrası talimatlara uymak bu riski azaltır.
• Enfeksiyon: Seyrek görülür; gerektiğinde ilaç tedavisi uygulanır, burun hijyeni önemlidir.
• Septum delinmesi (perforasyon): Septumu örten zarın korunmasına özen gösterilir. Küçük delikler çoğu zaman şikâyet yaratmaz.
• Tıkanıklığın sürmesi: Tıkanıklığın birden fazla nedeni olabilir. Bu nedenle ameliyat öncesinde konka, alerji ve sinüs durumu da değerlendirilir.
• Yapışıklık, koku almada geçici azalma ya da burun ucunda geçici uyuşukluk: Genellikle geçicidir; kontrol muayenelerinde izlenir.
• Burun şeklinde değişiklik: Septumun destek bölümleri korunarak bu risk azaltılır.